Türkiye’nin yakın dönem fotoğraf tarihine iz bırakan isimlerinden Manuel Çıtak’ın 1980’lerde başlayan fotoğraf yolculuğundan 2023’teki zamansız kaybına uzanan kapsamlı bir seçki sunan “Manuel Çıtak: Kendine Ait Bir Ada” sergisi, İstanbul Modern Fotoğraf Galerisi’nde açıldı.
Şehirde, kentin çeperlerinde ve kırsalda insanın varoluşuna odaklanan “Kendine Ait Bir Ada”, Çıtak’ın fotoğraf pratiğinin farklı dönemlerini ve yönlerini bir araya getiriyor. Sanatçının insan hâllerini incelikle yansıtan, hafızalara kazınmış siyah-beyaz kıyı fotoğraflarının yanı sıra renkli ve siyah-beyaz şehir manzaraları, portreleri, Anadolu’da ve çevre ülkelerde çektiği fotoğrafları ile döneminde henüz yaygınlaşmamış panoramik formatta ürettiği çalışmaları da sergide yer alıyor.
1980’lerden itibaren klasik belgesel fotoğraf anlayışıyla üretim yapan Çıtak, 1990’lardan başlayarak geliştirdiği yenilikçi yaklaşımıyla şiirsel belgesel fotoğrafın öne çıkan temsilcilerinden biri hâline geldi. Günlük yaşama duyduğu merak, seriler hâlinde çalışma eğilimi, güçlü entelektüel birikimi, kıvrak mizahı ve yalın anlatımıyla şekillenen fotoğraf dili, sanatçının geniş arşivinin temel özelliklerini ortaya koyuyor.
İstanbul Modern Fotoğraf Galerisi’ne ve önündeki fuaye alanına yayılan sergi, sekiz bölümden oluşuyor. 100 fotoğraf, efemeralar ve sanatçının çektiği kısa görüntülerden kurgulanan bir video, Çıtak’ın üretim dünyasına kapsamlı bir bakış sunuyor. Sanatçının farklı dönemlerini, ilgi alanlarını ve görsel anlatımındaki dönüşümü görünür kılan seçki, bugüne kadar daha az bilinen çalışmalarını da gün ışığına çıkarıyor.
Çıtak’ın kariyerini ilk kez bütünlüklü bir yaklaşımla ele alan sergi, fotoğrafçının dış dünyaya yönelttiği objektifini zamanla kendine çevirdiği son dönem çalışmalarına da yer veriyor. “islomania” başlıklı son serisi, sanatçının fotoğraf yolculuğunda iç dünyasına yönelişini ve gönüllü yalnızlıkla kurduğu ilişkiyi yansıtıyor.
Demet Yıldız Dinçer, Naz Uğurlu Benek, Tamar Çıtak ve Selen Erkal’dan oluşan küratoryal ekibin hazırladığı sergi, Çıtak’ın belgesel fotoğraf pratiğindeki şiirsel yaklaşımı odağına alıyor.
Sergi kapsamında hazırlanan “Manuel Çıtak: Kendine Ait Bir Ada” kataloğu, sanatçının fotoğraf pratiğine ve serginin kavramsal çerçevesine dair kapsamlı bir içerik sunuyor. Türkçe ve İngilizce olarak çift dilli sunulan katalogda Çıtak’ın meslektaşı Orhan Cem Çetin’in, sanatçının eşi, yazar Şebnem İşigüzel’in ve İstanbul Modern Fotoğraf Bölümü Yöneticisi ve serginin küratörü Demet Yıldız Dinçer’in ve kaleme aldığı yazılar yer alıyor. Ayrıca sergi kapsamında, sanatçının eşi Şebnem İşigüzel tarafından seslendirilen bir sesli tur da ziyaretçilerle buluşuyor.
“Manuel Çıtak: Kendine Ait Bir Ada” başlıklı sergi, 23 Mayıs 2027 tarihine kadar İstanbul Modern Fotoğraf Galerisi’nde görülebilir.
Manuel Çıtak Kimdir?
1962 Malatya doğumlu Manuel Çıtak, 1967’de ailesiyle İstanbul’a yerleştikten sonra, Pangaltı Ermeni Okulu’nu ve Saint-Michel Fransız Lisesi’ni bitirdi. Fotoğrafla, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Grafik Bölümü’nde okurken tanıştı. 1990’da Güneş Gazetesi için hazırladığı Ermeni toplumu foto-röportajıyla adından söz ettiren Çıtak, 1990’lı yıllarda yabancı gazetecilere Türkiye gezilerinde eşlik etmeye, belgesel fotoğraflar çekmeye başladı. Cornucopia, Skylife, National Geographic dergileri için çalıştı, Tarih Vakfı’nın İstanbul dergisi için şehrin yaşantısını belgeleyen fotoğraf serileri üretti; çeşitli reklam ve tanıtım kampanyalarına fotoğraflar çekti. 1990’lardan 2000’lerin ortalarına uzanan Kilyos kıyı fotoğraflarının ilk örnekleri Radikal gazetesinde 1996 yılında yayımlandı. 1998’de Marsilya’da bir fotoğraf projesinin parçası olarak şehirdeki yaşantıyı fotoğrafladı. 2000 yılında Turkcell bursuyla okuyan genç kızları konu alan Kardelenler projesini gerçekleştirdi. Aynı yıllarda, Orhan Pamuk’un Kars yolculuklarına eşlik etti; çektiği fotoğraflar yazarın Kar (2002) romanının dünya dillerindeki kapaklarında ve röportajlarda kullanıldı. 2008’de İstanbul’da “Müslümanca Yaşamak” başlıklı uluslararası proje kapsamında, birlikte hareket eden büyük kalabalıkların fotoğraflarını çekti. Çıtak’ın fotoğrafları aralarında Üç Şehir Bir Kahve: Kahire- İstanbul- Viyana (2016), Kardelenler (2004), Röportaj Hikayeler, Geschichten, Stories (2003), Meçhul (2002), Downtown Cookbook Nişantaşı (2000), Türkiye’de Fotoğraf (1999), International Photographers, Turkish Photography (1998), Boğaziçi’nde Yalılar, İnsanlar (1997), Türkiye’den Yaşam Görüntüleri (1995)’nin yer aldığı pek çok yayında yer aldı. Monografilerinin ilki Karakutu Cep Fotoğraf Albümleri No.7, Görünüş (1997) kincisi ise Eczacıbaşı Fotoğrafçılar Dizisi 16 Manuel Çıtak adıyla 2025’te yayımlandı. Çalışmaları “Paylaşılan Kutsal Mekânlar” (Depo, 2019), “İnsan İnsanı Çekermiş” (İstanbul Modern, 2016), “Üç Şehir Bir Kahve: Kahire, İstanbul, Viyana” (Millî Reasürans Sanat Galerisi, 2015), “İnanç” (Selanik Fotoğraf Müzesi, 2010), “İmalat Hatası” (9. İstanbul Bienali, Hafriyat Grubu ile, 2005), “Musulmans au Caire, à Téhéran, Istanbul, Paris, Dakar” (Parc de la Villette, Pavillon Paul Delouvrier, Paris, 2004), “Rıhtımlar Arasında” (Las Palmas, Rotterdam, 2002), “Kimlik ve Çevre” (Ludwig Müzesi, Budapeşte, 1999), “Méditerranéennes” (L’Atelier de Visu, Marsilya, 1999), “Admissions of Identity” (City Museum ve Mappin Art Gallery, Sheffield, 1998) ve “İstanbul – İnançların buluştuğu Kent” (Millî Reasürans Sanat Galerisi, 1996) gibi pek çok grup sergisinde izleyiciyle buluştu. Tek kişisel sergisi “islomania” 2022’de Depo İstanbul’da açıldı. Fotoğrafları, İstanbul Modern Sanat Müzesi Fotoğraf Koleksiyonu’nun da aralarında olduğu çeşitli koleksiyonlarda bulunuyor. 1993 yılında yazar Şebnem İşigüzel ile hayatını birleştiren Çıtak’ın kızı Tamar Çıtak 1998 yılında, oğlu Ararat Çıtak 2011 yılında dünyaya geldi. Manuel Çıtak ani bir kalp kriziyle 2023’te aramızdan ayrıldı.
