AYASOFYA’NIN DEĞİŞİMİNİN GÖRSEL BELGELERİ: “FETHİN MÜHRÜ”

Yüksel Yücel’in hazırladığı, Ayasofya’nın mimarlık ve sanat tarihine ilişkin görsel belgeleri tek kaynakta bir araya getiren “Fethin Mührü: Ayasofya-i Kebîr Câmi-i Şerîfi” adlı kitap yayımlandı.

Daha önce yayımlanmamış fotoğrafları gün yüzüne çıkaran eser, yapının tarihsel değişimini belgeleyen arşiv niteliğindeki materyallerin araştırmacılar ve okurlar tarafından incelenmesine katkı sağlamayı amaçlıyor.

Kitabın en dikkat çekici yönlerinden biri, Sultan II. Abdülhamid döneminde hazırlanan “Yıldız Albümleri”nden seçilen Ayasofya fotoğrafları ile fotoğrafçı Ali Enis Oza’nın arşivinden derlenen karelerin ilk kez geniş kapsamlı şekilde yayımlanması oldu. Fransa’da fotoğrafçılık eğitimi aldıktan sonra İstanbul’u belgeleyen Ali Enis Oza’nın 24 fotoğrafına yer verilen eserde, 1910-1920 yılları arasında çekildiği belirtilen Ayasofya’nın Hünkâr Mahfili ve şadırvanına ait görüntüler de bulunuyor. Bu kareler, yapının 20. yüzyılın başındaki mimari ayrıntılarını belgeleyen önemli görsel kayıtlar arasında gösteriliyor.

Kitapta, Ayasofya’nın MS 4. yüzyıldaki ilk inşa sürecinden başlayarak Bizans dönemindeki değişimleri, Osmanlı döneminde yapılan eklemeler, müze olarak kullanıldığı yıllar ve sonraki dönemlere uzanan tarihsel süreç kronolojik sırayla aktarılıyor. Metinler, görsel belgelerle desteklenirken, okuyucuya yapının farklı dönemlerde geçirdiği mimari dönüşümleri karşılaştırmalı olarak inceleme imkânı sunuyor.

16. yüzyıl İstanbul’unun topografyasını gösteren haritalar ile Melchior Lorich tarafından hazırlanan Ayasofya çizimi ve 19. yüzyıl sonlarına tarihlenen tarihi fotoğraflar da görsel seçkinin önemli parçalarını oluşturuyor.

Büyük boy formatta hazırlanan eser; Türkçe, İngilizce ve Arapça olmak üzere üç dilde yayımlandı. Kitabın giriş bölümünde Fatih Sultan Mehmed’in tuğrasına ve hat sanatıyla yazılmış tarihî bir hadise de yer veriliyor.